Memahami Kanser Testis

Panduan untuk pesakit: apa itu kanser testis, bagaimana ia dikesan, jenis utamanya, bagaimana ia diperingkatkan, dan ujian darah (penanda tumor) yang memainkan peranan penting sepanjang rawatan. Kanser testis jarang berlaku, terutamanya menjejaskan lelaki muda, dan merupakan antara kanser yang paling boleh dirawat — walaupun setelah ia merebak.

Rajah 1. Testis dan struktur di sekelilingnya — kebanyakan kanser testis bermula dalam testis itu sendiri.

Testis terletak dalam skrotum dan menghasilkan sperma serta hormon lelaki, iaitu testosteron. Kanser testis biasanya bermula pada sel pembentuk sperma dan dipanggil tumor sel benih (germ cell tumour). Ia paling lazim dalam kalangan lelaki berusia akhir belasan hingga tiga puluhan. Faktor risiko utama ialah pernah mengalami testis yang tidak turun, sejarah keluarga, atau kanser testis sebelum ini pada testis sebelah lagi. Namun, kebanyakan kes berlaku pada lelaki tanpa faktor risiko yang jelas.

Tanda yang paling lazim ialah ketulan atau bengkak tanpa sakit pada testis, atau perubahan pada saiz atau kekerasannya. Kadangkala terdapat rasa sakit tumpul atau berat. Sebarang ketulan baharu pada testis perlu diperiksa dengan segera. Ujian pertama biasanya imbasan ultrasound skrotum, yang cepat dan tidak menyakitkan, diikuti ujian darah (penanda tumor, di bawah). Jika kanser disyaki, imbasan CT digunakan bagi memeriksa sama ada ia telah merebak.

Tumor sel benih terbahagi kepada dua kumpulan utama, dan perbezaan ini memandu rawatan. Seminoma cenderung berlaku pada lelaki yang sedikit lebih berusia dan secara amnya membesar dengan lebih perlahan. Bukan seminoma (yang merangkumi beberapa subjenis) cenderung berlaku pada lelaki yang lebih muda dan boleh bertindak lebih agresif. Sesetengah tumor mengandungi campuran kedua-duanya; ini dirawat sebagai bukan seminoma. Pada lelaki yang lebih berusia (biasanya melebihi 60 tahun), kanser jenis lain — limfoma testis — menjadi yang paling lazim. Ia bukan kanser sel benih, dan rawatannya berbeza daripada apa yang diterangkan di sini.

Sesetengah kanser testis melepaskan bahan ke dalam darah yang boleh diukur. Penanda tumor ini berguna dalam tiga cara: ia menyokong diagnosis, membantu menentukan peringkat dan prospek, dan — yang penting — ia dipantau dari masa ke masa bagi memeriksa sejauh mana rawatan berkesan serta mengesan sebarang keberulangan kanser lebih awal. Bukan setiap tumor menghasilkan penanda, jadi paras yang normal tidak menolak kemungkinan kanser.

Oleh sebab penanda sangat berguna untuk pemantauan, ia diukur sebelum rawatan, selepas testis dibuang, dan pada selang masa selepas itu.

Pemeringkatan menerangkan sejauh mana kanser telah merebak, dan dijelaskan secara ringkas di sini. Peringkat 1 bermaksud kanser masih terkurung dalam testis; peringkat 2 bermaksud ia telah merebak ke nodus limfa di bahagian belakang abdomen; dan peringkat 3 bermaksud ia telah merebak dengan lebih meluas, contohnya ke paru-paru. Kanser testis juga mengambil kira penanda tumor: selepas testis dibuang, penanda mungkin normal (negatif) atau tinggi (positif), dan penanda yang tinggi menunjukkan masih ada kanser yang tinggal dan rawatan lanjut diperlukan.

*Kanser testis merupakan antara kanser yang paling boleh disembuhkan: secara keseluruhan, lebih 95% lelaki hidup lima tahun atau lebih (Cancer Research UK). Angka ini adalah angka umum bagi kumpulan besar pesakit dan tidak dapat meramalkan hasil bagi mana-mana individu. Bagi kanser yang telah merebak, prospeknya bergantung kepada kumpulan risiko dan paras penanda, dan ia kekal baik walaupun dalam keadaan tersebut.